Każda spółka wpisana do KRS (Krajowego Rejestru Sądowego), w tym każda spółka z o.o., musi zgłosić swoich beneficjentów rzeczywistych do CRBR (Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych) w terminie siedmiu dni od rejestracji lub od każdej zmiany zgłoszonych danych. Zaniechanie tego obowiązku może narazić członków zarządu na administracyjne kary pieniężne do 1 000 000 zł na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Zgłoszenie nie jest jednorazową formalnością: trzeba je powtarzać za każdym razem, gdy zmieni się struktura własności, sprawowana kontrola lub same dane.
Czym jest CRBR i dlaczego Polska go wymaga
CRBR to centralny rejestr elektroniczny osób fizycznych, które ostatecznie są właścicielami lub sprawują kontrolę nad polskimi podmiotami. Działa na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, która wdraża unijne dyrektywy antyprawnicze w obszarze AML. Rejestr prowadzi Ministerstwo Finansów, a zgłoszeń dokonuje się online za pośrednictwem oficjalnego serwisu CRBR.
Nie należy mylić CRBR z KRS. KRS ewidencjonuje własność formalną i zarząd: kim są wspólnicy, kto zasiada w zarządzie, jak spółka jest reprezentowana. CRBR wskazuje, kto realnie stoi za spółką, a może to być osoba, której w KRS w ogóle nie ma. CRBR jest ponadto rejestrem jawnym, więc to, co zgłosisz, mogą zobaczyć banki, kontrahenci i inne podmioty.
Kto jest beneficjentem rzeczywistym według polskich przepisów
Beneficjentem rzeczywistym jest osoba fizyczna, która ostatecznie jest właścicielem spółki lub sprawuje nad nią kontrolę. W praktyce zwykle oznacza to osobę, która bezpośrednio lub pośrednio posiada ponad 25% udziałów lub głosów albo w inny sposób sprawuje kontrolę, na przykład dzięki uprawnieniom do powoływania lub odwoływania zarządu. Jeżeli mimo podjęcia uzasadnionych kroków nie da się zidentyfikować takiej osoby, rozwiązaniem rezerwowym jest zgłoszenie osoby zajmującej wyższe stanowisko kierownicze, a podjęte działania należy udokumentować.
Wspólnik, członek zarządu i beneficjent rzeczywisty to trzy odrębne role. Jedna osoba może pełnić wszystkie trzy, ale często są to różne osoby. Weźmy polską spółkę z o.o., której 100% udziałów należy do cypryjskiej spółki holdingowej, a ta z kolei należy do osoby fizycznej mieszkającej w innym kraju. W KRS wspólnikiem jest spółka holdingowa, ale beneficjentem rzeczywistym jest osoba fizyczna na szczycie struktury i to ją trzeba zgłosić. Członek zarządu, który nie ma udziałów ani uprawnień kontrolnych, nie jest beneficjentem rzeczywistym tylko dlatego, że pełni funkcję.
Które podmioty muszą zgłaszać dane, a które są zwolnione
Obowiązek dotyczy podmiotów wpisanych do KRS, w tym spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, spółek akcyjnych, spółek jawnych i komandytowych oraz innych podmiotów rejestrowych. Nowo założone spółki podlegają mu od pierwszego dnia: obowiązek powstaje z chwilą rejestracji, a nie dopiero po rozpoczęciu działalności.
Niektóre podmioty są zwolnione, w szczególności spółki, których papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym i które podlegają wymogom informacyjnym. Zwolnienia mają wąski zakres i były z czasem nowelizowane, dlatego przed oparciem się na którymkolwiek z nich sprawdź aktualne brzmienie ustawy.
Jak dokonać zgłoszenia: osoby uprawnione, dane i terminy
Zgłoszenia dokonuje online osoba uprawniona do reprezentowania spółki, zazwyczaj członek zarządu lub prokurent. W zasadzie procedura jest prosta:
- Ustal, kim są beneficjenci rzeczywiści, i na jakiej podstawie każdy z nich się kwalifikuje (udziały, głosy, kontrola lub osoba zajmująca wyższe stanowisko kierownicze).
- Zbierz wymagane dane każdej osoby: imię i nazwisko, obywatelstwo, państwo zamieszkania, numer PESEL (jeżeli został nadany) oraz podstawę własności lub kontroli.
- Zaloguj się do serwisu CRBR przy użyciu akceptowanej metody uwierzytelnienia elektronicznego i wypełnij formularz online.
- Złóż zgłoszenie i zachowaj potwierdzenie.
Termin wynosi siedem dni od rejestracji w przypadku pierwszego zgłoszenia oraz siedem dni od każdej zmiany w przypadku aktualizacji. To właśnie tu struktury kontrolowane przez zagranicznych właścicieli najczęściej napotykają trudności. Zagraniczny beneficjent rzeczywisty zazwyczaj nie ma numeru PESEL, co jest dopuszczalne, ponieważ pole to dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy taki numer istnieje. Trudniejsza jest kwestia dostępu: osoba składająca zgłoszenie musi móc się uwierzytelnić, a członek zarządu niebędący rezydentem, który nie ma polskiego profilu zaufanego ani jego odpowiednika, może potrzebować pełnomocnika lub innego uprawnionego przedstawiciela mającego siedzibę lub miejsce pobytu w Polsce. Warto to uregulować przed założeniem spółki, a nie szóstego dnia terminu.
Kary za brak zgłoszenia lub błędne zgłoszenie
Administracyjna kara pieniężna za niezgłoszenie danych lub zgłoszenie danych nieprawdziwych może sięgać 1 000 000 zł na podstawie ustawy AML. Kary nakłada Krajowa Administracja Skarbowa (KAS), a ustawa kieruje je wobec osób odpowiedzialnych za przekazanie danych, czyli w spółce wobec członków zarządu, a nie wspólników jako takich. Kara oznacza zatem osobiste narażenie dyrektorów, a nie tylko koszt po stronie spółki.
Warto odróżnić trzy sytuacje: brak jakiegokolwiek zgłoszenia, zgłoszenie po terminie oraz zgłoszenie danych nieprawdziwych lub nieaktualnych. Wszystkie mogą skutkować sankcjami, choć organ ma swobodę w ustalaniu wysokości kary w każdym z tych przypadków. Maksymalna kwota i ramy odpowiedzialności były w przeszłości zmieniane, dlatego przed podaniem jakiejkolwiek liczby klientowi lub zarządowi zweryfikuj ją w aktualnym tekście jednolitym ustawy.
Obowiązki bieżące i najczęstsze błędy
CRBR musi pozostawać aktualny także po pierwszym zgłoszeniu. Aktualizację należy przeprowadzić po przeniesieniu udziałów, które zmienia osobę przekraczającą próg 25%, po zmianach w układach kontrolnych oraz po zmianach danych zgłoszonej osoby. Zmiana w zarządzie nie zmienia automatycznie beneficjenta rzeczywistego, ale zmienia osobę uprawnioną do dokonywania zgłoszeń i ponoszącą osobistą odpowiedzialność, dlatego obie kwestie warto przeglądać łącznie.
Banki i inne instytucje obowiązane rutynowo porównują dane z CRBR z dokumentami, które przekazujesz im w trakcie procedury należytej staranności. Rozbieżność może opóźnić lub skomplikować otwarcie rachunku, więc spójność z KRS i dokumentami wspólników ma znaczenie.
Najczęściej spotykane błędy to:
- Przekroczenie siedmiodniowego terminu po założeniu spółki, ponieważ spółka nie rozpoczęła jeszcze działalności.
- Zatrzymanie się na pierwszym poziomie własności i pominięcie udziałów pośrednich posiadanych przez podmioty zagraniczne.
- Założenie, że księgowy, notariusz lub usługodawca dokonał zgłoszenia, bez sprawdzenia rejestru.
- Uznanie CRBR za zbędny, bo KRS już wskazuje wspólników.
Praktyczne kolejne kroki i kiedy skorzystać ze wsparcia
W przypadku nowej lub istniejącej spółki warto przejść przez krótką listę kontrolną:
- Ustal, kim są beneficjenci rzeczywiści, śledząc strukturę własności aż do osób fizycznych na szczycie każdego łańcucha holdingowego.
- Sprawdź w CRBR, jakie dane są aktualnie wpisane dla Twojej spółki.
- Złóż lub popraw zgłoszenie w razie potrzeby i zachowaj potwierdzenie.
- Wprowadź wewnętrzną procedurę, aby każde przeniesienie udziałów, zmiana kontroli lub zmiana danych osobowych uruchamiały przegląd CRBR w ciągu siedmiu dni.
Consult Invest pomaga spółkom z zagranicznym kapitałem w zgłoszeniach do CRBR, równolegle z zakładaniem spółek i zmianami w KRS, co jest przydatne tam, gdzie pojawia się opisany powyżej problem z uwierzytelnieniem. Niniejszy artykuł ma charakter ogólnej informacji, a nie indywidualnej porady prawnej, a wymogi mogą ulegać zmianom, dlatego sprawdź aktualne brzmienie ustawy lub skorzystaj z porady dotyczącej Twojej konkretnej struktury.
Najczęściej zadawane pytania
Czy nowo zarejestrowana spółka z o.o. musi dokonać zgłoszenia do CRBR od razu?
Tak. Pierwsze zgłoszenie należy złożyć w ciągu siedmiu dni od rejestracji w KRS, a obowiązek istnieje od dnia wpisania spółki do rejestru.
Kto jest beneficjentem rzeczywistym, jeśli moja polska spółka jest kontrolowana przez zagraniczną spółkę holdingową?
Osoby fizyczne, które ostatecznie są właścicielami lub sprawują kontrolę nad spółką holdingową, a poprzez nią nad Twoją polską spółką, zazwyczaj osoby posiadające pośrednio ponad 25% lub sprawujące kontrolę. Sama spółka holdingowa jest wspólnikiem, a nie beneficjentem rzeczywistym.
Jaka jest maksymalna kara za niezgłoszenie danych do CRBR i kto ją ponosi?
Do 1 000 000 zł na podstawie ustawy AML. Karę nakłada Krajowa Administracja Skarbowa, a jest ona kierowana wobec osób odpowiedzialnych za zgłoszenie, w praktyce wobec członków zarządu. Przed oparciem się na tej kwocie sprawdź jej aktualną wysokość w ustawie.
Czy można zgłosić zagranicznego wspólnika bez numeru PESEL i kto może dokonać zgłoszenia?
Tak. Numer PESEL jest wymagany tylko wtedy, gdy został nadany. Zgłoszenia dokonuje osoba uprawniona do reprezentowania spółki, na przykład członek zarządu lub prokurent, która musi móc uwierzytelnić się online.
Czy muszę aktualizować CRBR po każdym przeniesieniu udziałów lub zmianie w zarządzie?
Tylko wtedy, gdy zmieniają się zgłoszone dane. Przeniesienie udziałów, które zmienia osobę kwalifikującą się jako beneficjent rzeczywisty, wymaga aktualizacji w ciągu siedmiu dni. Zmiana w zarządzie sama w sobie nie zmienia beneficjenta rzeczywistego, ale mimo to warto przejrzeć zgłoszenie.
Źródła
Zdjęcie: SHVETS production / Pexels